نورعلی مرادی بئوار الیما:تصوری که از لر و لرستانات در ذهن ایرانی هست مترادف است با کوهستانات سردسیری زاگرس که در مجاورت مناطق تاجیک نشین ودری زبان مرکز ایران است و فراموش می شود که همیشه دشت های گرمسیری کوهپایه های زاگرس و سواحل خلیج در خوزستان و فارس و استان بوشهر از قدیم الایام قشلاقات ایلات لر و سکونتگاه روستانشینان لرتبار و لر زبان بوده و هست بخش وسیعی از این قلمرو گرمسیری را نخلستان های خرما پوشانده است

یکی از مناطقی که شاهد حضور پر رنگ لرتباران می‌باشد و در پست پراکندگی قوم لر نیز بدان پرداخته شد استان فارس است؛ در این مجال تلاش خواهد شد به بررسی مبسوط‌‌تر نواحی و گروههایی در آن استان اشاره ‌گردد که در محدوده سرزمینی لرها قرار داشته و یا حداقل کم و بیش بنحوی با فرهنگ و هویت مردمان لرتبار مرتبط هستند.

ﺑﺎﺯﻣﺎﻧﺪﮔﺎﻥ ﻋﯿﻼﻣﯽ ﻫﺎﯼ ﮐﻬﻦ , ﯾﻌﻨﯽ ﺍﻟﯿﻤﺎﯾﯽ ﻫﺎ ﮐﻪ انها ﺭﺍ ﻧﯿﺎﮐﺎﻥ ﺑﺎﺳﺘﺎﻧﯽ ﻟُﺮﻫﺎﯼ ﺟﻨﻮﺑﯽ " ﺑﺨﺘﯿﺎﺭﯼ ﻫﺎ , ﺑﻬﻤﺌﯽ ﻫﺎ , ﺑﻮﯾﺮ ﺍﺣﻤﺪ ﻫﺎ . ﮐﻬﮕﯿﻠﻮﯾﯽ ﻫﺎ ﻭ ﻣﻤﺴﻨﯽ ﻭ ﻟﯿﺮﺍﻭﯼ ﻫﺎ " ﺑﺎﯾﺪ ﺧﻮﺍﻧﺪ , ﻫﺮﮔﺰ ﻣﻄﯿﻊ ﻭ ﻓﺮﻣﺎﻧﺒﺮﺩﺍﺭ ﭘﺎﺭﺳﯿﺎﻥ , ﻫﺨﺎﻣﻨﺸﯿﺎﻥ , ﺳﻠﻮﮐﯿﺎﻥ , ﺍﺷﮑﺎﻧﯿﺎﻥ  ﻧﺸﺪﻧﺪ !! ﻭ ﺗﺎ ﻭﺭﻭﺩ ساسانیان (ساسانیان بازماندگان عیلامیان و الیمایی ها) , ﺷﺎﻫﺎﻥ ﺍﻟﯿﻤﺎﯾﯽ ﺩﺭ ﻣﺤﺪﻭﻩ ﺍﺯ ﺑﺨﺘﯿﺎﺭﯼ ﺗﺎ آنسوی ﻣﻤﺴﻨﯽ ﻭ ﻟﯿﺮﺍﻭﯼ , ﺣﮑﻮﻣﺖ ﮐﺮﺩﻧﺪ , ﻣﺴﺘﻘﻞ ﻣﺎﻧﺪﻧﺪ ﻭ ﺑﻪ ﻧﺎﻡ ﺧﻮﺩ ﺳﮑﻪ ﺿﺮﺏ ﻣﯽ ﮐﺮﺩﻧﺪ !! ﻭ ﺑﻪ ﺍﻟﺒﺘﻪ ﺑﻪ ﺯﺑﺎﻥ ﺧﻮﺩ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽ ﮐﺮﺩﻧﺪ ...ﺯﺑﺎﻥ ﺧﻮﺯﯼ ﮐﻪ ﻧﻪ ﺑﺮﺍﯼ ﻓﺎﺭﺱ ﻫﺎ ﻭ ﻧﻪ ﻋﺮﺏ ﻫﺎ ﻣﻔﻬﻮﻡ ﺑﻮﺩ ﻭ ﺗﺎ ﺍﻭﺍﯾﻞ ﺩﻭﺭﺍﻥ ﺍﺳﻼﻣﯽ ﺯﻧﺪﻩ ﺑﻮﺩﻩ ﻭ ﺩﺭ ﺳﻔﺮ ﻧﺎﻣﻪ ﻫﺎ ﺫﮐﺮﺵ ﺭﻓﺘﻪ ﻧﯿﺎﯼ ﻟﺮﯼ ﮐﻬﻦ ﺑﻮﺩﻩ ﺍﺳﺖ ﻭ ﺷﺎﯾﺪ ﺑﺸﻮﺩ ﺭﺩ ﭘﺎﯼ ﻭﺍﮊﮔﺎﻥ ﺑﻪ ﺟﺎﯼ مانده آن ﻣﺮﺩﻣﺎﻥ ﮐﻬﻦ ﺭﺍ ﺩﺭ ﺯﺑﺎﻥ ﻟﺮﯼ ﮐﻨﻮﻧﯽ ﺑﺎﺯ ﺟﺴﺖ

نام او شمس الدین محمد بود که بعد ها به دلیل پیوستگی با قرآن و حفظ این کتاب آسمانی ، حافظ  لقب یافت . در مورد نیاکان او هم ظن و گمان بسیار است ، جد حافظ را شیخ غیاث الدین از لُرهای تویسرکان – نزدیک همدان – پنداشته اند . مادرش را از اهالی شهر کازرون دانسته اند که در محله دروازه کارون شیراز مسکن داشته است

علیرضا خلیفه‌زاده، استاد دانشگاه، خلیج‌فارس‌پژوه، نویسنده و مورخ بوشهری، تاریخ بلوک لیراوی را در شمال استان بوشهر ۹۰۰‌ساله دانست و گفت: این طایفه جزء اتحادیه لُر بزرگ هستند.لیراوی جزء طوایف مشهوری بوده که از سده ششم هجری تا سده نهم جزء اتحادیه قبایل لُر بزرگ بوده و نقش برجسته‌ای در رویدادهای آن دوره داشته است. پس از سقوط اتابکان لُر بزرگ نیز این فصل نشان می‌دهد که نام و آوازه‌ تاریخی و حضور ملی لیراوی‌ها فزونی یافته است؛ زیرا بالاترین مقام نظامی قراقویونلوها و آق قویونلوها را در فارس، امیرجلال الدین مسعودشاه لیراوی بر عهده داشته است. در اسناد، نام و نشان تعدادی از بزرگان لیراوی در دوره صفوی و افشار دیده می‌شود؛ اما مقابله خونین لیراوی‌ها با کریم‌خان زند از مشهورترین وقایع تاریخی این ناحیه است که در کتاب نیز تلفیقی از مطالب منابع تاریخی، روایات شفاهی و تحلیل‌های نویسنده دیده می‌شود. از حضور موثر لیراوی‌ها در دوره زند ماجرای محاصره ارگ زند و فداکاری ایلات خضری لیراوی در حمایت از لطفعلی‌خان زند است که مولف به نقل از تاریخ گیتی‌گشا و راویت‌های شفاهی به تحلیل این رویداد تاریخی پرداخته است...

والیان لُر فِیلی نام یک سلسله لُرتبار و لُرزبان از فرمانروایان منطقه لُر کوچک (لرستان و ایلام امروزی)است که در سال ۱۰۰۶ هجری قمری و به دستور شاه عباس صفوی  به عنوان والی برگزیده شده و حدود ۳۰۰ سال حاکم لرستان پیشکوه و لُرستان پشتکوه(ایلام کنونی) بودند. این والیان با یک سلسله روابط خاص به حکومت مرکزی ایران وابسته بودند و سالانه به میزان معینی مالیات و تعدادی تفنگچی در اختیار حکومت مرکزی قرار می‌دادند. مرکز حکم فرمایی والیان تحت تأثیر حیات اجتماعی منطقه مکان ثابتی نداشت. از معروف‌ترین والیان لُرستان پشتکوه می‌توان از حسن خان والی حسن خان، حسینقلی خان و غلامرضاخان ابوقداره   نام برد. یکپارچگی حکومت والیان فیلی در سال ۱۳۰۷ با تصرف پشتکوه توسط نیروهای دولتی از میان رفت. غلامرضاخان به عنوان آخرین والی پشتکوه به عراق گریخت و حکومت والیان فیلی به پایان رسید.

دکترکیانوش زهراکار/ سیمره(منتشرشده در سال 1397): ... واقعیت این است که حال لُرستان در حوزه‌ی هویتی اصلاً خوب نیست‌. لُرستان واحدی اجتماعی- سیاسی است که جهت توسعه و البته پیش‌گیری از اضمحلال و نیستی نیاز مبرمی به پردازش و اجرای راه‌بردهای صحیح هویتی دارد تا در آینده‌ی نزدیک به جای پوچی و بی‌معنایی مردمانش، واحدِ هویتیِ معنادار و اثربخشی باشد و افراد و گروه‌های موثری را در خود جای دهد‌.

"گلونی" سربند زیبای زنان لر به ‌جامانده از هنر دست قومی است که خود تار و پودش را به‌ هم‌ بافته، نقش زده و رنگارنگ کرده‌اند. گُلوَنی به گونه‌ای سربند و روسریِ زنان منطقه زاگرس با قدمت سه هزار ساله می گویند که ریشه‌ی آن به زنان کاسیت (اجداد قوم لر) می‌رسد و در زبان فارسی به صورت گُلبَندی تلفظ می‌شود که برگرفته از واژه گُل‌بَدن، نوعی پارچه هندی ابریشمی و لطیف است.

دکتر صالح سوری: نگارنده چند سال پیش در یکی از پایگاه‌های خبری استان لرستان به رواج بیش‌ از اندازه موسیقی کردی در مجالس عروسی در برخی از مناطق لرستان هشدار داده بودم و در سالیان گذشته نیز با برخی از مدیران مرتبط و افراد تأثیرگذار محلی، اهمیت و تبعاتی که این موضوع می‌تواند داشته باشد، گفت‌وگو کرده و پیشنهادهایی داده بودم؛ ولی متأسفانه متولیان امر و آنان که باید کاری می‌کردند، ظاهراً موضوع را جدی نگرفتند و گامی هرچند کوچک در این راه برنداشتند.

مهمترین رکن هر فرهنگ و تمدن است. زبان لُری یکی از بکرترین شاخه های زبان ایرانی است که در واژه واژه های خود چند و چون ارزشها و احساسات و بار عاطفی فرهنگها را داراست. استعداد جغرافیایی و تنوع زیستگاهی مناطق لُرنشین بستری مناسب برای انتخاب مَدنیت های کاسیت و ایلامی بوده است و قدمت و عظمت تمدن پیشینیان در بلاد لُرنشین تاج سر افتخارات هنری بشر در دوران باستان است آثاری که نگاه به تصاویر آن در کتب و موزه ها، انسان را جادوی قدرت خویش میکند و همه حکایت از وجود زبانی دارند که یقیناً زبان کنونی لُری بر آن بستر تاریخی شکل گرفته است.

در لُرستان چهار طایفه لُر خود را از نوادگان و بازماندگان اتابکان لُر کوچک می دانند:

نور علی بئوار الیما: چرا معتقدیم که لرها ؛ بازماندگان بومیان ایلامی و الیمایی هستند و نه نوادگان مهاجران و مهاجمان آریایی و پارسی ؟

بر اساس کار تحقیقاتی که انجام داده‌ایم، می‌توان ‌پیشنهاد کرد ‌که ‌نام ‌شهر کنونی ‌خرم‌آباد در ‌آن ‌زمان "‌سیماش" ‌و ‌مرکز ‌سلسله‌ پادشاهی‌ سیماشکی‌ بوده‌ ‌و ‌ایالت‌های‌ شش‌گانه ‌آن‌ تحت‌ عنوان‌ سرزمین‌های ‌سیماشکی ‌زیر نظر آن‌ اداره‌ می‌شدند

لُرها بازمانده ساسانیان هستند، ساسانیانی  که زبانشان خوزی بود و زبان خوزی بازمانده زبان عیلامیان بود.ﻧﺎﺻﺮ ﺧﺴﺮﻭ ﻣﯽ‌ﮔﻮﯾﺪ : "ﺩﺭﺑﺎﺭﯾﺎﻥ ﺳﺎﺳﺎﻧﯽ ﭼﻮﻥ ﺑﻪ ﺧﻠﻮﺕ ﻧﺸﺴﺘﻨﺪﯼ ﺑﻪ ﺧﻮﺯﯼ ﺳﺨﻦ ﺭﺍﻧﺪﯼ‌" ﻭ ﺩﮐﺘﺮ ﺯﺭﯾﻦ‌ﮐﻮﺏ ﻧﯿﺰ ﻫﻤﯿﻦ ﻣﺴﺌﻠﻪ ﺭﺍ ﺑﯿﺎﻥ ﻣﯽ‌ﮐﻨﺪ.

دکتر سعید دیناروند: ایل دیناروند از فرزندان شاه دینار از خاندان کارن پهلو هست که در جنگ نهاوند پس از شکست ایرانیان از سپاه مسلمین، پیمان صلحی باوی می بندند، که از طرف آنها به حکومت بلوک نهاوند( لرستان فیلی) منصوب می گردد دینار از خاندان کارن پهلو تا دوره معاویه حاکم نهاوند است،و در این چهل سال حکومت با پیمان صلحی که می بندد.موجب رونق کشاورزی،و جلوگیری از کشتار مردم می شود.به خاطر همین صلح پایدار و درایت و هوش و فهم شاه دینار، نهاوند در منابع اسلامی به ماه دینار معروف می شود. وی اولین حاکم پهله ایی(فیلی)تبار،لرستان،بعد از اسلام است.در واقع،اولین حاکمیت خاندان فیلی(پهله ایی)لرستان است،و نسب از خاندان قدیمی کارن دارد.که این خاندان، ریشه در حماسه های ملی و تاریخی و اساطیر کهن ایران دارد.