نتایج مطالعات و بررسی های کارشناسان و محققان فرهنگ عامیانه متعلق به اقوام مختلف ایرانی نشان می دهد که وجود عنصر جذابیت در کنار سازگاری با خلق و خو و نیازهای روحی روانی انسانها  در موقعیت های مختلف زندگی موجب گردیده آداب ورسوم وفرهنگ لر برای همیشه تاریخ ماندنی باشد بطوریکه دست غارتگر گذشت  زمان هرگز نتوانسته  کم رنگ شدن یا محو کامل آن را رقم بزند  و بدون شک جاودانه ترین بخش این ثروت معنوی همانا ضرب المثل های شیرین و آموزنده ای است که اغلب رگه هایی از طنز ناب را به بهترین نحو ممکن  چاشنی خود دارند در اینجا به منظور آشنایی هموطنان گرامی برخی از این ضرب المثل های عبر ت آموز لری که سالهاست توسط کرد های فیلی ساکن  جنوب استان ایلام در موقعیت های مختلف زندگی بکار میرود را ذکر مینماییم امید آنکه این نوشتار بسیار ناقص فتح بابی باشد برای کارشناسان و صاحب نظران تا در قالب مقالات مفصل تر وعمیق تر به این مهم بپردازند:

1-  هیچ  مسو  و ا  هیچ  مد ه  کاری  ناره :  در  مناطق جنوبی استان ایلام برای اینکه به آدم های ناخن خشک و پر توقع که هرگز دست به کیسه نشده و حاضر نیستند کوچک ترین خوبی در حق دیگران انجام  دهند گوشزد نمایند که   مردم خوبی را با   خوبی جواب میدهند از این ضرب المثل استفاده میشود .

2- سی  و ه  سر  خمسین : اگر کسی  ابتدا ضرر بزرگی را متحمل شود   سپس بلافاصله ضرر کوچکتری به او برسد برای توجیه  وضعیت  پیش آمده  این ضرب المثل را بکار میبرد .

3-      ایسنش بو : کنایه از آدم نوکیسه و تازه به دوران رسیده ای است که در گذشته نه چندان دور در اوج فقر وتنگدستی بسر میبرده اما ناگهان چرخ گیتی بر وفق مرادش چرخیده و مال و منالی به هم زده و زندگی اش سروسامانی گرفته است و اینک گذشته اش را از یاد برده و ادای آدم های ندید بدید را در می آورد .

4-      قصه گپونه و بازی بچونه : هرگاه فکر و نقشه و طراحی بزرگسالان پشت یک ماجرا باشد اما اجرایش را  افراد کم سن و سال و نوچه ها برعهده داشته باشند این ضرب المثل مصداق پیدا میکند .

5-      ده  برارو  مر  شمس الله  :  اگر علیرغم وجود آدم های توانا و کاردان انجام کاری سنگین و حساس  را به    آدمی دست و پا چلفت و نالایق بسپارند برای اعلان مراتب اعتراض خود این ضرب المثل را بیان میکنند .

6-      دوست دارم نه چن خوم : این ضرب المثل اوج توصیه به محافظه کاری در زندگی را به نمایش میگذارد وقتی از کسی انجام کاری را بخواهند که موجودیت و منافعش را بخطر می اندازد برای جواب کردن درخواست کننده این ضرب المثل را بکار میبرد .

7-      ار میهای بیازمایش رو  وه  همسایش :  گوینده این ضرب المثل به مخاطبش توصیه میکند که اگر میخواهد به ماهیت و شخصیت واقعی کسی  پی ببرد یا با او همسایه شود و یا مدتی با ایشان معاشرت داشته باشد  .

8-      کر  گن  مال  سی  چینشه ؟ کر  خو   مال  سی  چینشه ؟  : مقایسه ای است میان آدم ولخرج و بی برنامه که مال و ثروتش را بیهوده هدر میدهد با آدم عاقبت اندیش و خردمند که باحساب و کتاب است و برای زندگی اش برنامه دارد .

9-      دسم  بشکیه نه پام باوم بمیره نه   دائام :  این ضرب المثل را کسانی بکار میبرند که برای مادر نسبت به پدر نقش اساسی تر و بیشتری در زندگی قائل هستند بنابراین فقدان پدر را بر ازدست دادن مادر ترجیح میدهند .

10-   خری که وه پیاز بخر یش  ده خره گیر کنه  :  چیزهای ارزان دوام و اعتبار کمتری دارند و خیلی زود کارایی خود را از دست می دهند .

11-    خمیرش وه   آو  سرده :  کنایه از آدم های سهل انگار و بی تفاوتی است که در کارهای مهم و اساسی خونسردی بیش از حد دارند .

12-   ای خره نمیری تا بهارت بیایه  -  کنگر خاری بوری و آزی وت بیایه : هرگاه وعده ای که عملی شدن آن نیاز به گذشت زمان زیادی داشته باشد به کسی داده شود بطور یکه  شخص صبر وحوصله رسیدن به آن را  نداشته و یا از قابل دسترس بودن آن مطمئن نیست  این ضرب المثل را به وعده دهنده می گو ید .

13-   ار  میهای  عز یز    با ی   یا  ناخوش با  یا بمیر  : از آنجاییکه ما آدمها تا زنده و سالم هستیم هیچ سراغی از یکدیگر نمیگیریم و تنها زمانی به ارزش یکدیگر پی می بریم که یا بیمار شویم ویا بمیریم بنابراین ضرب المثل فوق الذکر به خوبی این مشکل  را بیان می کند .

14-   دختر  دار  گردکونه : یعنی خواستگاران ز یادی به سراغ دختر دم بخت می آیند بنا براین نباید نگران آمد و رفت های آنان بود تنها چیزی که دختر وصاحب دختر باید در نظر داشته باشند انتخاب آگاهانه و عاقلانه است .

15-     آشش  وا پف فلونی سرد  بوه  : کنایه از کسی است که آتش خشم و کینه اش با راهنمایی و صحبت های آد م ذی نفوذ و متشخصی فروکش میکند و از خرشیطان پیاده میشود .

16-   آدمیزاد  بالونه  بی باله :  کنایه از سفرهای انسان به اقصی نقاط عالم در کمترین زمان ممکن است  یعنی آدمی مثل پرنده بی بالی است که به سرعت میتواند به سرزمین های دور دست برود  .

17-    نو که  یایه  وه بازار  کهنه  بوه  دل آزار : کنایه از تولد فرزندان کوچک است که با ورودشان به فضای خانواده  از محبوبیت فرزندان بزرگتر کاسته می شود .

18-    دز  وا  دز  افتا  و   حونه  دز  خراوه  :  اگر آدم  خلافکاری با  خلافکار دیگری همدست شود  حتی به دزد ها و خلافکاران دیگر هم رحم نمی کنند .

19-   او  خرمایی که تو  حردیه  مه  وا   چنجش  بازی کردمه  :  یعنی من از قبل دست شما را خوانده بودم  و از نقشه و هدفتان خبر داشتم .

20-    در فرهنگ عامیانه لرها مثلی وجود دارد که منشا ء اصلی آن را بایستی در این ماجرا  جستجو کرد که در زمانهای قدیم پدری دانا و ا هل فضل دختری به نام زمونه داشته که پس از مدتها خواستگار ی لایق از یک آبادی دور دست به خواستگاریش می آید و پس از کش وقوس های فراوان بلاخره پدر راضی میشود که دخترش را به عقد این خواستگار سمج  در آورد . سالها که از زندگی مشترک آندو سپری میشود روزی گذر پدر به خانه داماد می افتد گفتگوی زیر بین آنها انجام میشود :

پدر زن : زمونه چطوره ؟

داماد : زمونه  نا سازگاره

   پدر زن :  بساز و اش                      

داماد : تو ل شادی میزنه

پدر زن : بواز  واش

این مثل با اشاره وکنایه ای بسیار آموزنده اوج مدارا با روزگار ناسازگار را مورد تاکید قرار میدهد و به بشر توصیه میکند  بجای اینکه درصدد تغییر وضعیت موجود باشد خودش را تغییر داده و با روزگار

سازگار نمایند .

http://anaranema.blogfa.com/post-4.aspx