كوشكي هاي طرهان

معني لغوي :

كوشكي ، كسي كه منسوب به منطقه كوشك باشد .كوشك در زبان فارسي به معني قصر و كاخ و ساختمان يا بناي با شكوهي كه بر بالاي بلندي و در وسط باغ با چهار درب  رو به چهار جهت جغرافيايي بنا گردد .اين منطقه به علت آب روان فراوان (اكنون چشمه فرو كش كرده ) و تپه هاي مناسب نشان دهنده اين معني است كه هم باغ و كوشك و قلعه كه اكنون به همين نام (قلعه چقاپیت) (پشت قلعه و جلو قلعه ) که اکنون مخروبه است  ، وجود داشته است .

حدود جغرافيايي کوشکی های سر طرهان:

طايفه كوشكي در منطقه طرهان از توابع شهرستان كوهدشت لرستان زندگي مي كنند .

محدوده جغرافيايي آنها از شرق به تخت سفره (صخره اي بزرگ در شمال روستاي اولاد نقي آباد)واقع در بين دو طايفه كوشكي و آدينه وند و از غرب به تنگ قبله و تنگ كرم رضا مابين كوشكي و گراوند ، از جنوب به كوه گَوَرْ و تا آب باريك وزكور جزء قلمرو و حيطه آنهاست ، و از شمال قبله و نو ری تا حوزه آب ريز بلوران كه به چنار موسوم است.

آب و هواي منطقه كوشكي طرهان :

آب و هواي معتدل كوهستاني با زمستاني نه چندان سرد و تابستاني تقريباً گرم .بارندگي آن تحت تاثيرآب و هوايي جنوب غرب و ايلام است .خاك زمين هاي كشاورزي بسيار مرغوب مي باشد ، بارش باران متوسطي دارد و چشمه هاي آن به علت خشكسالي فرو كش كرده و خشك شده اند و آب آشاميدني آنها در چند سال قبل از طريق چاه دستي و اكنون لوله كشي تامين مي شود.

منظره ای از منطقه کوشکی طرهان دامنه جنوبی کوه گور

كوههاي و مناظر منطقه كوشكي :

گَوَرْ يا گوهر كوه نام كوهي است در منطقه كوشكي طرهان ،هنگاميكه تيمور لنگ به اين منطقه لشگر كشي مي كند ، گوهر شاد همسر ايشان نيز او را همراهي مي كند و تا زمانيكه از كبير كوه كه محل ياغيان(خبيش ) و  اتابكان لُر است بر مي گردد در بالاي كوه گَوَر سكني مي گزيند . 

بادهاي محلي منطقه كوشكي طرهان :

     باد ملايم خيزش بهاري هِيزان و بادهاي آرام و دلنواز شَمال و زَلان در اواخر بهار و باد سوزان سُوين در تابستان و باد سرخ پائيزي سُهِيل ، باد تند و سرد زمستاني  كَلَه باد وبه همراه ديگر بادها همانند باد هاي  بارانزايي كه ازوَشت مي وزند ، تاثيرگزار سرخي آئين مستانه اين ديارند كه همواره چون مسافري مهربان در كوچه باغهاي اين ديار در گذر اند ، گوئي كه مستانه رباعيات خيام و عرفان مولانا و غزل شيرين حافظ و پند هاي شيوا و گيراي سعدي را در گوش لحظه ها زمزمه مي كند .

تيره هاي كوشكي ها :

تيره هاي اصلي كوشكي هاي طرهان متشكل از پنج تيره اند:1- احمدي ها كه خود 6 گروه هستند (آقا- علي محمد -  نقي اين سه گروه معروف به زري طلايي و  گل محمد – قاسم – علي نقي معروف به گل زاده اي ) بهرام خان و اولادها نيز احمدي هستند.2- برجعليوند 3- تاته مه وند4- شهر مير 5- مير آخور .

تيره هاي ديگر مانند ميرزاوند هاي چگني از تيره حيدري چگني كه خود را از نوادگان تيخان مي دانند ، كوليوندهاي الشتر ، كاهيوند از تيره طولابي و سبزواري هاي چگني در چاه درازه چغاپيت سكني گزيده اند و شلولوند ها در چاه شوره وگولاوي ها در تنگ كبود كه اكثراً  با شهرت كوشكي در اين منطقه زندگي مي كنند .

مناطق پر جمعيت :

كوشكي ها ي طرهان در چندين نقطه به جمعيت رسيده اند 1- چغاپيت 2- چاه شوره 3- تنگ كبود (كاوه). 4- رودبار سيمره و زير تنگ سياب .جمعيت ساكن در خود منطقه كوشكي بالغ بر 6 هزار نفر است . مهاجر زياد دارند و بيشتر در كوهدشت، تهران و كرمانشاه زندگي مي كنند.

مکان کوشکی های رودبار طرهان در حاشیه رودخانه سیمره - دامنه کوه گور

نسب شناسي كوشكي ها :

كوشكي ها از طوايف بسيار قديمي و اصيل لر مي باشند كه در منطقه طرهان لرستان زندگي مي كنند. قدمت سكونت آنها به علت نداشتن مكتوبات نا معلوم است . ولي تا جايي كه بزرگترها سينه به سينه ياد دارند در اين منطقه زندگي مي كرده اند .

گويش  كوشكي ها :

كوشكي هاي منطقه طرهان كلاً به زبان لري تكلم مي كنند .

دين و مذهب كوشكي هاي منطقه طرهان :

كوشكي هاي منطقه طرهان همه مسلمان و داراي مذهب شيعه اثني عشري مي باشند .

مكان هاي مذهبي منطقه كوشكي :

مكان خاصي مشهود نيست و مردم مريد شاهزاده محمد (ع) و اعتقاد خاص و ويژه به امامزاده ابوالوفاء(ع) دارند . درختي هم در گردنه سرطرهان مشرف به رودخانه سيمره به علت اعتقاد به اينكه در سفر مبارك امام رضا (ع) به ايران دمي در سايه اين درخت استراحت نموده مورد احترام و ستايش است .در ضمن به امام زاده ابراهيم (بابا بزرگ دلفان) و امام زاده ناصرالدين (ناصر جني) ايلام و امامزاده شاه احمد هفت كوه براي مراد حاجات اعتقاد ويژه دارند .

شاعران منطقه كوشكي :

زكي و سبزي از شاعران كهنه كار اين ديار مي باشند .

شهداي منطقه كوشكي سر طرهان : شهید داراب کوشکی اولین شهید بعد از انقلاب در شهرستان کوهدشت

شهيد علي محمد ، ابراهيم ، يدالله ، فتح الله ، داريوش ، اسماعيل ، شاه حسين، عيسي ، رضا كوشكي و ... را مي توان با يك صلوات ياد نمود. 

افراد متدين و اهل مسئله كوشكي هاي طرهان :

از مرحوم محمد ولي ، رحيم يوسفعلي ، چراغ بك ، ايلخاني و حاج نامدار كوشكي ، خانكه رحماني كوشكي... مي توان ياد كرد .

در ضمن مرحوم حجت الاسلام شیخ علی معروف به ( امرعلی یا چریک پیر )در زمان طلبگی خود رابط بین امام خمینی (ره) و آیت الله کمالوند بوده و در اوایل جنگ تحمیلی عراق جزء فرماندهان چریکی منطقه غرب کشور بود که به اتفاق شهید چمران در یکی از درگیریهای چریکی (سرپل ذهاب)با نیروهای عراقی ُ رشادت خوبی از خود نشان می دهد و شهید چمران به ایشان می گوید : شیخ کلانشت مثل بلبل چهچه می زند از آن زمان کلانش شیخ به بلبل معروف شد .

قرابت كوشكي ها با ساير طوايف :

كوشكي ها در بين طوايف لر به طايفه امرايي و سوري در طرهان و طايفه چگني ها در استان لرستان از نظر فرهنگي نزديكترند. به علت همسايگي با طوايف آدينه وند و گراوند بيشترين پيوند با آنها دارند .

پراكندگي كوشكي ها در ساير مناطق كشور :

مركز اصلي كوشكي ها روستاي باستاني چغاپيت در منطقه كوشكي سرطرهان است و كوشكي هاي معمولان از نزديكترين كوشكي ها به علت نسبي و سببي به آنها مي باشند . بقيه كوشكي ها در  بدرآباد خرم آباد و حسينيه بيد روبه (مابين پلدختر و انديمشك) ، ويسيان چگني ، بروجرد ، فيروز آباد دلفان واصفهان و شیراز ، قزوين ،  تهران ، كرمانشاه ، استانهاي شمالي و خراسان  و تعدادي هم در كشور عراق و کشورهای اسکاندیتاوی پراكنده اند .

شغل مردم كوشكي طرهان :

كشاورزي (كاشت گندم و جو ، نخود و عدس به صورت ديم ) و دامداري دو شغل مهم اين مردم مي باشد . به تازگي باغ هاي انار نيز ديده مي شود

گورستانهاي قديمي :

1-  گورستان باستاني چغاپيت با قبرهاي جنيني و لحكي به دوران دو هزار ساله قبل از ميلاد مي رسد .

2-  قديمي ترين گورستان مستند با سنگ نوشته در روستاي چغاپيت نزديك گورستان جديد بدست آمد كه حكايت از دوران سلوكيان دارد .

3-  گورستان ديگري در دامنه تنگ گاورسي با سنگ نوشته هايي مشهود كه متلق به طايفه كوشكي بوده است .

4-  گورستان قديمي نسار چاه شوره با ميله هاي بلند سنگي .

5-  گورستان بزرگ آنها در گاوميش كشته برآفتاب (باوي) است .

6-  گورستان برآفتاب مابين روستاي چاه شوره و اولاد نقي آباد .

7-  اكنون با توجه به ازدياد جمعيت هر تيره و روستايي به درخور رفاه اهالي اقدام به ايجاد گورستان جديدي كرده اند .

 آثار باستاني منطقه كوشكي  :

1-  آبزن هاي سنگي و آثار مفرغي و ساير اشياء مكشوفه زير زميني كه اكنون زينت بهترين موزه هاي دنيا مي باشند ، قلعه تاريخي چغاپيت ، قلعه نجف تنگ كبود كاريز و زاغه هاي چغاپيت از آثار مهم باستاني به شمار مي روند .

2- چقاپيت يا چغاپيت روستايي قديمي كه آثار كوره هاي مفرغ و كوزه گري و آبزن هاي سنگي و گورستان باستان   2000  سال قبل از تاريخ در آن بدست آمده است .

3-  علت نامگذاري اين روستا 1- چقاي پهني است كه خانه ها روي آن بنا شده اند 2-  داراي چاهي پهن سنگ چين باستاني بصورت دست روب بوده و در فصول پر باران  بصورت چشمه فوران مي نموده است كه حدود 100 سال پيش فرو ريخته3-  درخت پيت در حاشيه آن چاه مي روييده است.4- محل بيعت نادر شاه با بزرگان منطقه طرهان.5- چاهي با  پيت آب (دلو آب)  .  تمام معاني ها صدق مي كند زيرا بر روي تپه و چغايي پهن مردم سكني دارند . در كنار آن چاه درخت پيت مي روييده است و نادر شاه هم در آنجا بيعت نموده و در كنار آن چاه نيز معمولاً پيت آبي بوده است . ولي نزديكترين معني همان چاه پهن سنگ چين باستاني مي باشد .

 وقايع تاريخي منطقه كوشكي :

گذر گاه مبارك امام رضا (ع) :

(( درخت سبز امام رضا (ع) در سرطرهان مشرف به رودخانه سيمره و اعتقاد بر اين است كه زمان سفر آن امام بزرگوار در كنارآن درخت دمي استراحت نموده است و درضمن محل عشاير ياغي كوشكي و گراوند تحت امر ملك احمد احمدي كوشكي و سام خان محمدي گراوند كه با  علي محمد خان غضنفري معروف به امير اعظم پسر ارشد نظرعلي خان غضنفري معروف به امير اشرف همفكر بودند بمباران شدند .

بيعت نادر شاه افشار در منطقه كوشكي :

 (در بعضي كتابهاي قديمي و گفته بزرگان آورده اند كه نادر شاه افشار هنگام تعقيب احمد لر از اتابكان لرستان كه به كوه هاي گور و كور(کبیر کوه) پناهنده شده بود ، در روستاي چغاپيت با بزرگان آن منطقه بيعت نموده و بدين وصف آورده : همان چاهي كه چاه بيعتش خوانند با اهالي منطقه بيعت نموداست . )

هنگام آمدن نادر شاه به منطقه کوشکی سه تن از زنان به نام های عصمت ،فرصت، زينت در حال آب دادن به احشام مي باشند . نادر و وزيرش و يكي ديگر از فرماندهانش اسبهايشان را به نزريك چاه آب برده و وزير نادر در حالي كه اسبها خيلي خسته هستند و نفس نفس مي زنند جهت آب خوردن اسبها سوتك مي زند ، اسبها از خستگي آب نمي خورند . يكي از زنها كه آنها را نمي شناسد و در جريان كار است  به عمل ابله هانه وزير مي خندد ، نادر به زن مي گويد چرا مي خندي؟  بايد علت خنده را بگويي . زن مي گويد هم نادر خر است هم اين مرد و شوهر من . نادر تعجب مي كند كه اين زن نادر را از كجا مي شناسد و چرا اين حرف را در نزد همراهانش گفت . نادر به زن مي گويد تو كه حرف هاي خود را گفتي دليل آنها را براي ما بگو . زن مي گويد نادر به اين خاطر خر است كه به جاي مرد كار آزموده و پخته بچه هاي تازه به دوران رسيده به كار مي گيرد و بيشتر اوقات شكست مي خورد . اين مرد هم اسب ها از شدت خستگي نفسشان بريده و او سوتك مي زند كه آب بخورند معلوم است كه خر است .شوهر من هم به اين خاطر خر است كه هنگام همبستري ، من هم دوست دارم ولي ايشان تمنا مي كند . نادر خود را معرفي نمي كند و اسم زنان را مي پرسد اولي مي گويد عصمت دومي مي گويد فرصت و سومي مي گويد زينت نادر انگار يك چيز دوز و درست شده اي به او الهام مي شود و نكته ها سه گانه زن را  خصوصاَ نكته اول و دوم  آويزه گوش خود مي كند ، هم مردان كارآزموده را به جنگ مي فرستد و هم وزيرش را عوض مي كند،  در جنگ شركت مي نمايد و پيروزي خوبي به دست مي آورد و هديه گران بهايي را براي آنها مي فرستد .

حمله تيمور لنگ و سكونت گوهر شاه  تيمور لنگ نيز در سال 795 هجري به تعقيب ملك عزالدين اتابك لُراز مسير تنگ شيرز و منطقه گرمه دشت كشماهور به كوشكي طرهان آمده واز طريق تنگ سياب به طرف كبير كوه كه دشمن در آنجا كمين كرده بود مي رود . گوهر شاد همسر تيمور نيز در آن سفر ايشان را همراهي كرده و تا زمان برگشت تيمور از نبرد كبير كوه در كوه گَوَر سكني گزيده است و اكنون  آن كوه را گوهر كوه مي نامند  .)

محل اطراق گوهر شاد همسر تيمور لنگ و بمباران منطقه كوشكي :

در تاريخ هفتم ديماه 1306 هجري شمسي ساعت 12.5 توسط هواپيماهاي پهلوي روستاي چقاپيت كه در پناه تك درخت تاوي سكني داشتند بمباران شدند و علت بمباران همکاری سام خان محمدی گراوند و ملک محمد احمدی کوشکی با علی محمد خان غضنفری بود که در کوههای ظرهان پناه گرفته بودند . اسكان سياه چادر عشايركوشكي در کنار درخت تاوی بود و عشایر یاغی در پناه درخت معروف سبز امام رضا (ع) مشرف به رودخانه سیمره بودند که به علت اشتباه گرفتن خلبان به جای بمباران افراد گردنه سرطرهان افراد ساکن در چقاپیت کوشکی را بمباران کردند. در اين بمباران  تعداد 9 نفر كشته و زخمي مي شود و مجروحين آنها تا بعد از پيروزي انقلاب اسلامي در قيد حيات بودند .

 اولين مسجد منطقه كوشكي :

 (تپه تخت وكيل ، تپه اي است در وسط روستاي چغاپيت كه شيخ اميد علي از طرف حكومتهاي آن روزگار شاهوردي خان جهت وكالت و گرفتن ماليات اعزام شده بود و پس از ازدواج با يكي از دختران روستا به يكي از شهرهاي خوزستان عزيمت و آثاري از آن در دست نيست ، بعد از آن حجت الاسلام شيخ اميدعلي دكامه اي الشتري در آن روستا هنگام گذر از نجف اشرف مدت مديدي به كار آموزش قرآن و احكام مبادرت ورزيده و هنوز آثار مسجد سنگي كه بنا نهاده موجود مي باشد.)

منبع: http://www.tarhan.blogfa.com/?p=3